Sözlük
AI ve Dijital Dönüşüm Terimleri Sözlüğü
Danışmanlık çalışmalarımızda ve sitede sık geçen terimleri kısa ve pratik tanımlarla açıklıyoruz.
- AI Ajanı
- Tek seferlik bir soruya cevap veren sohbet botunun aksine, belirli bir role ve yetkiye sahip, CRM/ERP/dosya gibi sistemlere bağlanabilen, çok adımlı görevleri insan onayıyla veya onaysız tamamlayabilen yazılım bileşeni.
- API (Application Programming Interface)
- İki farklı yazılım sisteminin birbirine veri gönderip almasını sağlayan standart arayüz. Sistem entegrasyonunun temel yapı taşıdır.
- Denetim İzi (Audit Trail)
- Bir sistemde kimin, ne zaman, hangi veriyi değiştirdiğinin ya da hangi kararı verdiğinin geriye dönük olarak izlenebildiği kayıt zinciri. Kamu ve regüle sektörlerde genellikle mevzuat gereğidir.
- Dijital Olgunluk
- Bir kurumun süreç, veri, sistem, insan ve yönetişim boyutlarında dijital araçları ne kadar etkili kullandığının değerlendirilmesi. Tek bir puan değil, her boyut için ayrı bulgular üretir.
- EBYS (Elektronik Belge Yönetim Sistemi)
- Kamu kurumlarında resmi yazışma, evrak ve onay süreçlerinin dijital ortamda yürütüldüğü sistem. Belediyelerde e-belediye başvurularıyla entegre çalışması beklenir.
- Entegrasyon Katmanı
- Mevcut sistemleri değiştirmeden aralarında güvenli, izlenebilir veri akışı kuran ara yazılım/mimari. Genellikle sistem değişiminden daha hızlı ve daha düşük risklidir.
- ETL (Extract, Transform, Load)
- Veriyi bir kaynaktan çekip (extract), ihtiyaca göre dönüştürüp (transform) hedef sisteme yükleme (load) sürecinin kısaltması. Raporlama ve entegrasyon projelerinde sık kullanılır.
- Guardrail
- Bir AI modelinin veya ajanının üretebileceği çıktıları önceden tanımlanmış kurallarla sınırlayan kontrol mekanizması; örneğin hassas veri paylaşımını, yetkisiz işlemleri veya uygunsuz içeriği engeller.
- İnsan Onaylı İş Akışı (Human-in-the-loop)
- AI'nın önerdiği veya hazırladığı bir çıktının, özellikle finansal işlem veya müşteri iletişimi gibi kritik adımlarda, devreye alınmadan önce bir kişi tarafından onaylandığı çalışma modeli.
- KVKK
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. Kişisel ve özel nitelikli verinin işlenme, saklama ve aktarım koşullarını düzenler; AI sistemleri tasarlanırken baştan dikkate alınması gerekir.
- Low-code / No-code
- Klasik yazılım kodu yazmadan veya minimum kodla iş uygulaması ve otomasyon geliştirmeyi sağlayan araç kategorisi. Hızlı başlangıç sağlar ancak ölçek büyüdükçe genellikle özel yazılıma evrilir.
- Prompt
- Bir yapay zeka modeline verilen, ne yapması gerektiğini tanımlayan yazılı talimat. Kurumsal kullanımda prompt'ların versiyonlanması ve denetlenmesi önerilir.
- RAG (Retrieval-Augmented Generation)
- Bir AI modelinin cevap üretmeden önce kurumun kendi belge ve veri kaynaklarından ilgili bilgiyi çekip yanıtına dahil ettiği mimari. Modelin genel bilgisiyle değil, kurumun güncel ve doğru verisiyle cevap vermesini sağlar.
- RPA (Robotic Process Automation)
- Kural tabanlı, tekrar eden dijital işlemleri (veri kopyalama, form doldurma gibi) bir yazılım robotunun insan yerine yapması. Girdi değiştiğinde kırılgan olabilir; AI otomasyonuyla tamamlayıcı çalışır.
- System of Record (Tek Doğru Kaynak)
- Aynı bilginin birden fazla sistemde tutulduğu durumlarda, hangi sistemin 'doğru' kabul edileceğini belirleyen tasarım kararı. Entegrasyon projelerinin ilk adımı genellikle budur.
- Yerel Model / On-Premise Model
- Bulut tabanlı bir API yerine, kurumun kendi altyapısında (Ollama gibi araçlarla) çalıştırılan yapay zeka modeli. Prompt ve belgeler kurum dışına çıkmaz; hassas veri, maliyet öngörülebilirliği veya çevrimdışı çalışma gerektiren senaryolarda tercih edilir.
Bir terim aradığınız çözümle mi ilgili?
Kısa bir görüşmeyle, hangi hizmetin kurumunuz için doğru başlangıç noktası olduğunu netleştirelim.